સ્ત્રી એકાકી છે

જાન્યુઆરી 7, 2013

સ્ત્રી એકાકી છે.એકાકી એની મહત્તા સાથે.
ઉઘાડી આંખે.વિસ્તૃત હાથે.
બૃહદ અરવ જેવા ખૂલ્લા હ્રદયે.
અસાધ્યમાં અને નિરાશ રાતોમાં આશા ખોયા વગર થંભે.
એ માને કે તે અધિકારી વહાણમાં છે
સૃષ્ટિના ઉદાસતમ પ્રકાશ સાથે.
એણે ક્યારના સઢ ચડાવી દીધાં છે અને ઉત્તરના
પવનને તાણવા દીધી
પ્રેમાળ આંખો સામે તેજ ઉડાણે.

સ્ત્રી એકાકી છે.એ સ્વપ્નથી સ્વપ્નાં જકડી રાખે,
સ્વપ્નાં જે એની પાસે રહ્યાં,અને એન્ટીલીઝનું* સમગ્ર આકાશ,
જે ગંભીર અને શાંત સૃષ્ટિ સામે માનવ જડતા છે,
ગતિમય,ઘસડાતું પોતાના શબ્દાર્થમાં
ખોવાયેલ, પોતાના વ્યર્થ શ્બ્દમાં.

સ્ત્રી એકાકી છે.એ વિચારે કે હવે સમગ્ર કશું નથી
અને કોઇ કશું નથી કહેતું જલસાથી ઉઠમણા સુધી
કૂદતા લોહી વિશે,ધસતા લોહી વિશે
જન્મેલા લોહી વિશે વા મૃત્યુને વરેલા.

કોઇ અગ્રેસર નથી એને ફરાક આપવા
એનો અવાજ છાવરવા જે ઉઘાડે ડૂસકે,આત્મસૂચન.

સ્ત્રી એકાકી છે.લાગણીશીલ અને એનું ડૂબે સત્ય…
વિચારોમાં જે રૂપ બદલે ગુલાબના સૌંદર્યનું
નક્ષત્રોનું,પ્રેમનું,માણસ અને ઇશ્વરનું.(૯-૨૦-૨૦૧૨)

Praises & Offenses: Three Women Poets from the Dominican Republic Translated – Translations

આઇડ કાર્તાહેના પોર્ટાલાતીન(૧૯૧૮-૯૪)
વિશ્વના અનેક ટાપુઓ પર થયું છે તેમ ડૉમનિકન રિપબ્લીક પણ સર્મુખત્યારોની કરડી નજર હેઠળથી પસાર થયેલો દેશ છે. જ્યાં દરેક માણસની હયાતીને,એમના સંબંધોની હયાતીને,
સતત ભય વળગેલો રહે છે,પરિણામે ચહેરા ઢાંકી દેવા પડે છે.વેદના તો સર્જકને ભાગે આવે છેઃ ઊડા મૂળ નાખી બેઠેલું,જાતે જ પોતાના શબ્દ પર લાદવું પડેલું નિયંત્રણ.
ડૉમિનિક્સમાં આવી પરિસ્થિતિમાં ઉછરી લખતી આઈડના મનોજગતમાં એની ઘટ્ટ લાગણી ઘર કરી ગઈ હતી.આ અને આવાં સર્જકો પોતાને અને સાહિત્ય પ્રવૃત્તિને ગુપ્તતાના અનેક સ્તરે રહી,હસ્તિદંત-ચાવવા દેખાડવાના જુદા.-રીતિએ કાર્યરત રાખવી પડતી હતી.જેમાંવિભાજન તથા સરરિયાલિઝમ, અતિશયોક્તિ અને દ્વિઅર્થી જેવી શૈલી વપરાશમાં હતી.
દક્ષિણ અમેરિકાની ૨૦મી સદીની કવયિત્રિએ લગભગ ૧૯૪૦ની આસપાસમાં ડૉમિનિકન કવિઓના Poesia sorprendidaa ગ્રુપના ભાગ તરીકે પ્રસિધ્ધ થવાનું શરૂં કર્યું હતું-
એ દર્શાવવા કે કાવ્યો અણચિંત્યા( લયની સંજ્ઞા subito સંદર્ભે.)અને વિસ્મયકારી છે. આ ગ્રુપ પર આંન્દ્રે બ્રેંતોની અસર પ્રવર્તમાન હતી.ત્યારબાદ ૧૯૮૦ પછી ફરી સર્જકઓ એવી જ પરિસ્થિતિમાંથી વિવિધ સરમુખ્ત્યારોના પ્રભાવ હેઠળ લખતાં રહ્યાં જ્યાં હજુ ટૂકડા
(ફ્રેગમેન્ટેશન)અને રુપકોની સંદિગ્ધતા દેખાઈ.આઇડ પહેલા ગ્રુપ ઉપરાંત નવા ” જનરેશન ઓફ ૪૮માં પણ સામેલ હતી.આવા ગ્રુપનું સર્જન કે વલણ સત્તાને કારણે સામાજિક બાબતો તરફ વળી ગયું.
આ કવયિત્રિએ પોતાના સર્જનને સંપાદકો અને પ્રાધ્યાપકો- રાજકીય અને સામાજિક પરિવર્તન સામે પ્રતિઘોષ( પ્રત્યાઘાત)તરીકે ઓળખાવે તેવો આગ્રહ રાખ્યો હતો,કારણ કે એના મધ્યબિંદુ તરીકે એનો મિશ્ર રંગ (ગોરા + હબસીના સંતાન તરીકે.) ઉર્જા(force)હતો.લગભગ ૧૯૬૧ પછી એણે ખૂલીને લખવા માંડ્યું હતું.”એલિજી ફોર એલિજીસ” કાવ્યમાં એણે લખ્યું છે” આપણા રાષ્ટ્રીય ઇતિહાસમાં કશું સમાનસ્તરે નથી/આનંદના ઇતિહાસ સાથે/લગભગ ડોમિનિકન રાજ્યકર્તાઓ/સંડાસ અથવા નરકના પદાર્થોથી બંધાયા હતાં” ( બંધાયા એ ગર્ભધારણમાં ઉદભવેલાંના અર્થમાં છે.)એવી કવયિત્રિની આ કવિતા છે જ્યાં એ સ્ત્રિની સામાજિકતા વિશે બોલે છે,ફેમીનીઝમની ભાષા બોલે છેઃ એના એકાકી પણામાંથી(પોતાની!)

(પ્રગટ નિસ્યંદનમાં:Part 5: ‘Nisyandan’Nov. 2012