એક કવિની અજીબોગરીબ દાસ્તાન

મે 30, 2010

(આ કવિતા જ છે તેમાં કશું સંતાયેલું નથી કાળા-લાલ ?ચિન્હવાળા ચોરસ અને બીજી ઉમેરેલી માહિતિ કવિતા અનુભવવામાં સહાયરુપ છે..-હિમાન્શુ.)

જન્મ…

��� ������ �������

������ ���� ����� ������� ������ ������� ������ ��� ������ ������� �� ��� ����� ������ ����� ��� ������ �� �������. ���� ������� �� ��� �� ��� ����� ��� 1926 અહી શરુઆત� �� ����� ��� ��� ��� ����� ��� ��� ������ �� ��� ��� ���� Ρ ��� ����� ������ ����� ������ ��� ���� ����� ��� ������ ��������� ��� ������� ������� ���� ��������.
�� ��� 1944-1950 વિકાસ ����� ����� ��� �������� ������ ������ ����� ���� ����� �������� �� ����� ������� �������. ����� ����� �� ������� �������� ���� ������ ��� �������

���� ������ ������� ����� ����� �� ���� ����� ������� ���� ���� ������ �������� �� ���� �� (������� �������) ����� �� ��� ����� ������ ��� ���� ���� ���� ����� ������� ������� ����� ������� ���������. ���� ��� 1950 ������ ����� (������ �������). �������� ��� 1954 �� (������� �����) ���� ��� ����� ������ ���� ���� ����� ����  ҡ ��� ������� ������� ����� ����� ��� (����� �������) ������ �� ���� ���� ��� �� (����� ����). ���� ��� ������ ������� �� ������� ������� ����� ������ ����� ������� ��������� ������ ������� ������� ������� ��� ����� ������ �� ������� �� ���.

����� �� ����� ���� ������� ������ɡ ���� ����� �� ������ �� ���� ���� ������ ��� ��� ����� ������ �� ������� �������� ������� ɡ ��� ���� ������ ��� ����� �� ����� �� �������.

����� ������ ������ �� ����� ��������� �������ɡ ���� ������ �� ����� ������� ������� �������� ���� ��� �� �������. ��� ��� ��� ����� ������ ������ ������� �� ����� ������ ��������� ������� ���� ��� �� ���� ����� �� ���� ������ ������� ��� 1958.

��� ���� ���� ���� 1958� ��� ��� ������ ������ ���� ���� ���� ������� �������� ������ �� ����� ������� ��������.
������� ��� ����� ��� ���� ��� ���� 1959 � 1964� �������� ��� ��� �� ������ ������� ������� �� ����� �� ����� ���������ʡ ������� �������� ������� ������ ������� �� ������� ������ɡ ��� ������ ���� ����� ��� ����ϡ �� ������� �� ������ ������� �� ����� �� ��� ޡ ����� ���� ������ ��� ����� �� ���� ����� ����� ����� �� ���� ���� �� 3 �� / ����� 1999.

����� ��� ��� ������ ������� ������ ��� ������ ������ ������� �� ����� ������� �� ����� ������� �������� ������� �� ����� ������ ������ ����� ѡ વર્ક  ��� ������ ������ ���� ���� ������� �������� ������ ������ ������� ������ ������� ����� �������� �� ������� ������� ������� ���������� ���� ���� ���� ������� ������ �� ����� ������ �������.

��� ������ ��� ������ ������� ������ �� �������� ����� (������ �������) (1950)� (������ �����) (1954)� (����� ����� �� �����) (1959)� (����� �� ����) (1960)� (����� ��������) (1964)� (��� ����� �������) (1965)� (���� ���� ��� ����) (1966)� (���� ������ ������) (1969)� (����� �� ������) (1986)� (������� ��� �����) (1970)� (������ ����� �����) (1970)� (����� �� ��� ������ ������ �����) (1971)� (���� �����) (1972)� (���� ����� ����� �����) (1974)� (��� �����) (1975)� (����� �������) (1979)� (����� �����)(1989)� (���� �������) (1995)� (����� ������ ����� �����) (1998)� �� ���� ��� ������� �� ��� ����� �� ���� ������ (���� �����). ��� ����� ��� ������� ��� ���� ����� ���� ��������� �������� ��������� �����������.

���� ������� ��� ����� ������� ������ (��� �����) ����� ����� ������ �� �� ������� (���� �� �����)� ���� ������ -���મ્રૂત્યુ …..બાકીનું બધું તો તમે જાણો છો,માત્ર કવિતા બચી છે..

૫-૩૦-૨૦૧૦ ( કમ્પુટોગ્રાફ અને ટાઈપીંગ.)


એક ચેસ કાવ્ય

મે 28, 2010

g2.g3qd8 .f6 14.bd3. f1g7 .g5 15Ral.dl.

શ્વેત 15 bg2 સત્વરે રમવું જોઈએ,

Nf3-d2-f1, પાછળ પડી જવા શક્ય થાય તે માટે….

Rh6xh2 કાળી હુમલો કરવા તક આપે છે.

તે  ત્યારે જ શક્ય બને, જ્યારે એ રાજા પાસે બેસી રહેલા

ત્રણેવ આળસુઓ રમતમાં સામેલ કરે.

એ આત્મહત્યા, ગણતરીહીન બનાવે છે.

આ અને પછીથી લીધેલા થોડા પગલાં

શ્વેતને સામે થવા તક આપે.

22…bc8.d7 23. Re2*f2 qg3.

28…Rf8xf1+

આ બધું બચેલું કાળુ,  સફેદ રાજા પર તૂટી પડે.

તો શ્વેત રાજાએ થોડું પાછું ખસવું પડે, પણ, તો

એને બચાવ વગર બેસી રહેવું પડે.

આત્મહત્યા બીજો દોર શરુ કરવા તૈયારી કરે,

વજીર મહત્વપૂર્ણ  દરમ્યાનગીરી કરે ત્યારે;

પણ, પેલા કાળા-ધોળા ઘોડા

છેક રામાયણ કાળથી pseudo-sacrifice નામે

બેસી જ રહ્યા છે.ક્યારે જીતશે આ ઘોડા રમતિયાળ યુધ્ધ?

માણસમાંથી છૂટી

રાજ્ય-વહિવટી બનેલા લોકો તો આદિકાળથી કહેતા આવ્યા છેઃ

મણસ મારી, યુધ્ધ હમેશા જીતાય છે.

pseudo-sacrifice==chess terminology

બનાવટી બલિ,કામચલાઉ બલિ  દિખાઉ બલિ (એવો અનુવાદ કરી શકાય.)


બે નાનાં કાવ્ય-૨

મે 26, 2010

૧)

આ પડઘામાં

શબ્દો ફરીથી એજ સંગીત છે.

જૂઓ એ લોકો તરફ.

તમારામાંથી છૂટા પડી

તમને જ,     ફરીથી સંભળાવે છે.

તો આ મિષ શું છે ?

મેં હમણા જ સ્વપ્ન કથન તરછોડ્યું,

અને કવિતા

હમેશા શિર્ષક તળેથી શરુ થાયઃ

હુ અર્થાત હું-

આંખો હમેશા બધું જ વારંવાર પુછે છે.    ૬-૧૧-૨૦૦૯

૨)  વૃક્ષ

આ પવન અને વરસાદ

બન્નેવે ગઠબંધન કરી વૃક્ષ ખંખેરી નાખ્યું.

તડકો પાણી બાળી  ગયો,

ખટારા રસ્તો ચાંપી ગયા,

પક્ષીઓ હવા ખોતરી ગયાં,

ટાઢ ભરડો ભરી ગઈ;

બીજે  દિવસે વૃક્ષ આછુંઆછું થરથરતું હતું.

પાનખરને પહેલે જ  દિવસે…..    ૧૦-૨૯-૨૦૦૯


બે નાનાં કાવ્ય

મે 22, 2010

૧)  અળસિયાં

પછી એક દિવસ તારી પાસે આવ્યાં.

બહેરી માટીમાંથી

જેવી તેં વસંત ઉથલાવી.

અળસિયાં, અમળાયેલાં પોચટ,

સંકોચાયેલાં લાંબા– જો કદાચ એ

ન હતો ઉલ્લાસ, એ કેટલું બધું  ઉલ્લાસ જેવું હતું–

અને એક કટાયેલી દોરી હળુહળુ

ઠરીઠામ થઈ.

૫-૭-૨૦૧૦

૨) પ્રેમ કેવળ અનેક પાસ છે…

કોફીમાં બોળેલો સૂર્ય

અન્ય દહાડો ઊંચકી બહાર નીકળે.

અને લાંબા કાવ્યમાંથી

ઘનિભૂત વાક્યો બહાર આવે

તેમ તારા પંજામાંથી

આંગળી શોધી કાઢી, પકડી હતી

તને ઊભી કરવાઃ

પછી તેં ક્યારેય પાછી ન હતી માંગી.

૫-૨૦-૨૦૧૦


ઘર ઝુરાપો-૨

મે 16, 2010

તમારે જો ભારત વિશે જ વાતો કરવી છે,

તો ટાંકો ગોલ્ડ્મેન શાક/સત્યમ ફંડ

અને મેકડાનલ-ચાઈનિસ સહિયારું સાહસ,

વરાળ પ્રેસરકુકર અને બાફેલી કોબીમાંથી

વોલ્કેનો એ ફૂંકેલા બળથી ગોટાય છે.

પ્લાસ્ટિક બોટલમાંથી સેનેટાઈઝર છાંટતો

વટલાયેલા ભારતીય કાયદાથી

નિયંત્રિત કૉરપોરેટ નોકરિયાત

માથે  હેર-નેટ પહેરી ખચકાય છે.

ફ્રીટો-લેનો એન્જીનિયર નવા વિચારોથી પીડાય

પછી અચાનક

કોથળીમાંથી બે-પાંચ કાતરી ઓછી થઈ જાય.

ચાણક્ય કહી ગયા હતા-

ભાષાનું અપરણ થશે અને મરડાશે

અર્થશાસ્ત્ર, કેબીનેટ કક્ષાના મંત્રી

તથા ઓફિસમાંથી બે મહત્વાકાંક્ષી દ્વારા.

( ઇંગ્લેન્ડથી m.b.a. કરી પાછા ફરેલા.)

અને કોણે વિચાર્યું હતું કે ખોરાકમાંથી નવાઈ પમાડે તેવી

સ્મેલ આવશે, છતાં ભાવશે,

અને ત્યારથી ભાષામાં શંકરવર્ણ ફેરફાર પ્રવેશશે.

હવે કોર્ટમાંથી સહાયક

લંચ આવર k f c માં પાથરી બેસે છે

એમના જીન્સ અને વિચિત્ર પણે આકર્ષક હાઈ હિલ પહેરી.

આપણે બીજાએ આગાહી કરેલા સમયમાં  જીવવા ટેવાયેલા માણસો-

તમારી વાર્તામાં કદાચ શરૂઆત ચૂકી ગયો હોઇશ

તમારી અપેક્ષાઓ સંક્ષિપ્તતામાં-

( તે વખતે ૧૦મા ધોરણમાં પણ “આંધળીમાના કાબળને” ય )

મૂકી શકતો નથી.

પણ હા સમગ્ર

સમારેલું અને સાંતળેલું પહોળા નાન-સ્ટિકમાં

ધીમા તાપે,

રોટલીમાં વાળી-ઠાંસી ભરી  આપેલું

બચકાટી ચાવતા ચાવતા

ઊપર ટ્યુબલાઈટોથી બળતી

spaceમાં ટગરટગર તાકી રહું છૂં…..

૫-૧૫-૨૦૧૦


કાવ્ય ત્રયિ

મે 14, 2010

૧) તાપી

પહેલો ભય
પલળવું શરુઆત
ડૂબી જવું
પહેલો આકાર
લંબરુપ કાયા
અઘરું હતું
જે નથી શક્ય
તેને આડૂં પાડવું
શરુઆતમાં જ હદબહાર
આયોજન બેઢબ
થાય–
પછી લુપ્તતા શું;
મુંડન કરવાથી
મૃત્યુ દયાળૂ થઈ જાય.
૫-૭-૨૦૧૦

૨) વરસાદ તળે

ટીપાંમાં
પાણી અતિશય વફાદાર
છે.
દરેક ટીપું
પડ્યા પછી દેખાતું નથી;
આપણે
ગુરૂત્વાકર્ષણ વિચારીએ
કે
ચોક્કસ બંધારણ;
વરસાદમાં
પલળેલા વૃક્ષ તળે
આપણે
ભીના ન થવા
ઊભા રહીએ છીએ,
અને
શંકાશીલ.
૫-૮-૨૦૧૦

૩) શાહજહાં-એક પુનરાવર્તન

ફેરોએ એ બધાંને હણી નાખ્યા હતા જેમણે
પિરામિડમાં ગુપ્ત ઓરડી બનાવી હતી જેથી
એની હયાતિની નજીવી માહિતિ ગુપ્ત થઈ જાય.
હેનિંગ મેંકલ-” ધ વ્હાઈટ લાયોનેસ”

નિષ્કર્ષ સરળ હતો;
કોઈ રહસ્યમાં ભાગીદારી કરવી નહીં.
જાજરુ ગયા પછી
ધોવા હાથ ગેરહાજર હતા.
પણ પ્રજા તરીકે
શહજહાં સામે કોઈ
આત્મરક્ષણ ન હતું
જેણે આરસપહાણ ઘડવા
આદેશ આપ્યા હતા
એ સ્પષ્ટતા વગર કે
તાજ પછી હાથ ખેરવી લેવાશે !
એક સત્તાધારી માણસ
સૌંદર્ય માટે થોડી ખોટ
સહી શકે, રાજા બોલ્યો હતો,
એની લુચ્ચી બારી
ખૂલ્લી રાખી
જે ક્યારે બંધ થઈ
નથી અને થશે પણ નહીં
સુંદર હત્યા પછી.
૫-૭-૨૦૧૦


એનો જન્મ ( અનુવાદ )

મે 10, 2010

જ્યારે તે જન્મી’તી પૃથ્વી યથાવત રહી;
રાત્રીએ મહાહિમને શાશ્વત કર્યો,
માનું હૃદય ભૂતકાળમાં પાછું ફેંકાયું
એનો પ્રેમ વિસ્મરણમાં સરકી ગયો.

તેના એકાકી, ઈશ્વરી પીડન માટે,
કોઈએ આ નાનકડા જીવની વેદના ઘડી હતી
જેથી એ વણવા માંડે મૃદુતાપૂર્વક-પ્રચંડ ઊણપ
એની જિંદગીના લહુ ખરડ્યા તાંતણે.
( ધ બેટલ એટ સીઃ ધ કંપ્લીટ પોએમ્સ )
અનુ, હિમાન્શુ પટેલ

Read the rest of this entry »