ચે ગ્યુવેરાઃકૉમ્યુનિસ્ટ ફાયરબ્રાન્ડ ટુ કેપિટલિસ્ટ બ્રાન્ડ

મરી પાસે છે છે છે
ચે ગ્યુવેરાનું ટી શર્ટ, ખબર નથી કેમ.
બજારમાં
મળે છે ચે ચે ચે,
ચાના મગ,હુડી,સિગરેટ્લાઈટર,કી ચૅન,વૉલેટ,
બેઝબોલ કેપ,ટેન્ક ટાપ્સ,ડેનીમ જીન્સ અને મસાલા ચા…
ચે ચે ચે છે છે છે
કેમેરામાં ચાળેલો ચે અને એના ૩૮ મૄત્યુ વર્ષ પછી,
બર્લીગટન કોટફેક્ટરીએ
પહેરાવેલા લુગડાં અને
ધ ચે મૉલમાં ગોઠવેલી તમારી બગાવતી માંગ,
ચે ચે ચે
છે છે છે મૄત્યુમાંથી ‘ ચે ધૂએ શ્વેત ‘
સાબુ પાવડર સૂત્ર સુધી,
એક પુનરુધ્ધાર;આલ્બેર્ટો કોર્ડાની માર્કાછાપ રેખાકૄતિ જેવો,
ચે ચે ચે
છે છે છે, મારી પાસે છે.
૧-૨૫-૨૦૦૯

રાજેન્દ્ર શાહ

હજાર હજાર ઊંટની કાંધ સમું વિસ્તરેલું રણ,
શેની શોધમાં નીકળ્યો છૂં હું?
પછાળ મૂકેલૂં મારું છેલ્લું પગલુંય ભૂંસી નાખે છે કોઇક,
અહીં ક્યાંય કેડી નથી,
સીમ નથી,
બાધા નથી ને,
ક્યાંય કોઇનું ચિહ્ન નથી.

કંઇક શોધું છું.
શોધું છું કેડી?
સીમ? દિશા? બાધા?
કોઇ અવષેશ?
ખબર નથી મને
સાવ ખુલ્લામાં જાણે ખોવાઇ ગયો છું.
સામેના વેળુઢગની પેલી પારથી આવે છે લીલું હાસ્ય,
બેની વચ્ચેનું અંતર ઘટતાં
સમયના પ્રલંબ અંતરાયની ઓળખ થાય છે,
ત્યાં છે હાથેક ઊંડો એક વોકળો,
પડખે લીલે પંખ ઊભું છે તમાલ.
નાની નજરમાં બધુંય સમાઈ જાય છે.
એની આ બાજું ઉઘડેલા મૂળની વચ્ચે જણાય છે શ્વેત રુંડ;
એને જ શોધતો હતો,
લીલા હાસ્યના ઉગમનું આદી કારણ.
રાજેન્દ્ર શાહ
in a desert spread out like thousand of camel humps
i wander, in search of what?
someone has erased my footprints.
there is no road here,
no boundary
no direction,
no obstacles,
no sign of anything.
searching for something,
a path?
boundary? direction? obstacles?
ruins?
i do not know,
i am as if lost in space,
from the other side of dune comes a verdant smile,
in decreased distance
i understood the prolonged obstacles of time.
there i found a cubit deep stream,
standing beside it a green Tamal,
everything contains a small vision,
on this side among the bare roots appeared a white head,
i was looking for it,
the prime cause of a verdant smile.
translation:-himanshu patel
1-20-2010
જટાયુની પાંખ કપાઈ તેમ ગુજરાતી કવિતાની અનેક્માંની એક મહ્ત્વની પાંખ કપાઈ,વેદના મૄત્યુમાં નથી-ગેરહાજરીમાં છે.અમેરીકા આવ્યો ત્યારથી
ગુજરાતી કવિઓની ગેરહાજરી અનુભવતો થઈ ગયો હતો-આ કાંટો આજે જરા વધારે જોરથી વાગી ગયો.
ઈશ્વર કવિ અને કવિતા બન્નેવને શાંતિ આપે.અસ્તુ.
એક કવિને ખોવો એટલે એક આખો જોડણીકોશ ખોવા જેટલો વસવસો ઉદભવે.ગ્રીક કવયિત્રી મારિગો એલેકક્ષોપૌલૌ એમના “નાનકડી પ્રાર્થના”કાવ્યમાં યાનિસ રીત્સોસને અંજલી આપતા લખે છે કે;
…તથાપિ તમે એકલાએ ગણગણાવ્યો લય
અસ્પ્ષ્ટ અને અગ્રાહ્ય.
મેં તો કેવળ સાંભળ્યું
શરીર
શરીર
(આત્મા ક્યાં વસે)
” ખળિયું બદલવાનો ઉત્સવ છે શોક ન કરતા.
રાજેન્દ્ર શાહ અને યાનિસ રીત્સોસ બન્નેવ કવિના”શબ્દ”નેનતમસ્તકે અંજલી.
પ્રેમ અને નિરુદ્દેશ, બનેવ વૄત્તિમાં ભ્રમણ કરતા આ કવિને યાદ કર્યા કરવા જ
સૌથી ઉત્કૄષ્ટ શ્રધાંજલી હશે!

મારે એક કવિતા તારે માટે લખવી હતી, ભૂલથી કેન્વાસ થઈ ગઈ …

૧)
તને કેન્વાસ પર
ભૌમિતિક આકરે ખડબાં રંગમાં જામેલી જોઇ
સદંતર અસ્તવ્ય્સ્ત
શહેર યાદ આવ્યું.
હવામાં નિઃસ્તબ્ધ અપેક્ષા,
પરિષ્કૄત સમતોલન,
મકાન વિરુધ્ધ વાયર રેષાઃ
ઉત્તેજીત રંગો.
૨)
તું કેન્વાસ પર
વરણાગી ધક્કા મારતી રેષાઓ
સખત કુચડાંત છેડા. ખૂણા
કપયેલા અધૂરા રખડી પડેલા
કાળા,ભૂરા,વાદળી પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસના લાફા
અને પેન્સિલ, સાહી, ઠરેલી ડીવીડી પર
જ્યાં ભૂસવું, ખોતરવું અનેક ઉઝરડામાં દેખીતું છેઃ
તારા વિશે ફેરફાર અને પુનઃચિતરણ
સમતોલન
ઉઘાડું પડી જાય….
૩)
મને તારી
સ્કોટીશ ચપટીઓવાળી
પુલ્લિંગ ઘાઘરાદાર ભૂમિતિ નથી ગમતી,
તારા તિરકસ ફંટાતા વળાંકો
ઇકેબાના ડાળીઓ જેવા
ક્ષિતિજમાં ઝાંખી થતી ભૂરાશ સામે
પાતળી રેષાઓમાં ફંગોળાયેલા–
બરફ સામે સોરેલી ડાળીઓના
વેક્ટર ડાયેગ્રામ જેવા ઉઘાડા દેખાય છે.
૪)
તારી ગતિ.
અપારદર્શક રાખોડી શ્વેત,
અધૂરી પીરોજી, ઝાંખી લિંબુડી
અને વાદળી
ક્યાંકથી ઉતાવળે ધસી આવે–
ભીંતચિત્ર જેવું.
તીણી પ્રવાહી રેષાઓ
કેક ફ્રોસ્ટીંગ જેવા કેન્વાસ પર–
ગૂંજે છે.
૧૧-૨૪-૨૦૦૯

ચશ્મા

પહેલા
આ ઘડપણ, નાક પર ગોઠવવા દે,
કાન પર ભરવવા દે.
પછી
તારો પવન રમતિયાળ પાલવ
સેફટી પીનથી જડી આપુ કમરે.
સાડી ગોઠવવા
આ વાત હમેશા કહેવી પડે છે,
અને તારી ખૂલ્લી આંખમાં ઉઘડેલું
સહજ અચરજ, અકબંધ જળવાઇ રહે છે;
હું, ઘરડા ચશ્મામાંથી
અકળ તાકી રહું છું તારા મલકાટમાં
વચોવચ.
૧-૦૩-૨૦૧૦

શબ્દ

૧)
આ શબ્દો અચોક્કસ કરાર છે.
જ્યાં
શ્વેત માણસ, શ્વેત કપડે ઢાંકેલા, શ્વેત અવકાશમાં
સળગતો લાલ ઊભો છે,
શબ્દમાં હું
પક્ષકાર
શરત
નુકસાની
કે, કરારનો અંત.
શબ્દો નોકરી છટકી જવાની જાહેરાત છે,
શબ્દ વ્યક્તિ-નિરપેક્ષ
અને મૂળ સંદર્ભમાંથી ઉચ્છેદાયેલા અસંગત;
એ જ તો આશય છે
શબ્દ જ અર્થનિર્ધારણ શાસ્ત્ર છે.
૨)
આ શબ્દો સફળ પ્લેટો કરાર છે.
શબ્દમાં ચંદ્રમય ખાબડખૂબડ સપાટી
અને
ચોકઠે બાંધેલી સપાટી
ચન્દ્રના પ્લેટો ક્રેટરમાં પ્રદર્શિત કરો
ત્યારે જ કળાત્મક ચિત્ર બને,
વેચવા દ્રૂષ્ટી સ્તરે લટકાવો,
લાવા લવણ સ્ફટિકે ચળકતો સુક્કો ચંદ્ર,
આપણા દૂષણ મુક્ત વાતાવરણમાં.
એ જ તો આશય છે
શબ્દોમાં, સંદર્ભમાંથી ઉચ્છેદી અસંગત બનાવવું,
શબ્દ વેપારી કળા છે;
પીળા દરિયામાં માણસ તરે છે,
પીળી જલેબીમાં દાંત બેઠા છે.
૧-૧-૨૦૧૦